طرح ملی توسعه ناوگان حمل‌ونقل موتورسیکلت‌های برقی، مدیریت ناترازی سوخت، کاهش آلودگی و ایجاد اشتغال با مشارکت و حمایت دولت

حمل‌ونقل شهری یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصاد کشور و از اصلی‌ترین حوزه‌های اثرگذار بر مصرف انرژی، آلودگی هوا، اشتغال و معیشت خانوارهاست.

افزایش مستمر مصرف بنزین، ناترازی انرژی، رشد هزینه‌های نگهداری موتورسیکلت‌های فرسوده، آلودگی هوا و صوت، ترافیک شهری و کاهش قدرت اقتصادی بخشی از رانندگان، ضرورت بازطراحی مدل حمل‌ونقل شهری را بیش از گذشته نمایان کرده است.

در چنین شرایطی، توسعه ناوگان وسایل نقیله برقی و پلاگین‌هیبریدی می‌تواند هم‌زمان چند هدف مهم را دنبال کند:

• کاهش مصرف بنزین
• کاهش هزینه انرژی
• کاهش هزینه‌های نگهداری
• نوسازی ناوگان حمل‌ونقل
• افزایش بهره‌وری رانندگان
• ایجاد اشتغال پایدار
• کاهش آلودگی هوا و صوت
• توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل هوشمند
• و ایجاد یک مدل جدید برای مالکیت تدریجی موتورسیکلت توسط رانندگان.

بر همین اساس، گروه بین‌المللی توسعه مالی و اقتصادی آوان (دات‌وان) می‌تواند مدل جدیدی از مشارکت میان دات‌وان، راننده و نظام بانکی را برای تأمین و واگذاری موتورسیکلت‌های برقی و پلاگین‌هیبریدی طراحی و اجرا نماید.

در این مدل، هدف صرفاً فروش یک موتورسیکلت به راننده نیست؛ بلکه ایجاد یک زنجیره اقتصادی کامل شامل موتورسیکلت، تأمین مالی، اشتغال، مدیریت هوشمند سفر، زیرساخت شارژ، خدمات پس از فروش و مالکیت تدریجی راننده است.

طرح مشارکت و مالکیت تدریجی ناوگان موتورسیکلت‌های برقی دات‌وان

با محوریت:

• تأمین موتورسیکلت برقی
• مشارکت سرمایه‌ای دات‌وان
• حمایت دولت و ایجاد پشتوانه اعتباری و بانکی توسط بانک عامل
• ایجاد درگاه‌های بانکی
• فراهم آوردن ورودی روزانه منابع مالی برای راننده
• پرداخت ۶۰ ماهه و ساماندهی لیزینگ موتورسیکلت ها
• اشتغال پایدار
• مدیریت هوشمند ناوگان
• شماره‌گذاری در مناطق آزاد و فرودگاهی
• هماهنگی با بیمه‌های سراسر کشور و پلیس راهور

هدف اصلی، فراهم‌کردن امکان ورود رانندگان واجد شرایط به ناوگان دات‌وان و ایجاد مسیر مشخص برای کسب درآمد، پرداخت اقساط و دستیابی به مالکیت موتورسیکلت است.

در این مدل، راننده به جای آنکه تمام سرمایه خرید موتورسیکلت را در ابتدای کار تأمین کند، با استفاده از مدل مشارکتی و تأمین مالی وارد ناوگان می‌شود و اقساط موتورسیکلت را از محل درآمد حاصل از فعالیت خود پرداخت می‌کند.

به این ترتیب:

دات‌وان سرمایه‌گذاری می‌کند ← راننده مشارکت می‌کند ← بانک ساماندهی منابع مالی می‌کند ← راننده فعالیت می‌کند ← درآمد ایجاد می‌شود ← اقساط پرداخت می‌شود ← مالکیت به‌صورت تدریجی شکل می‌گیرد.

مدل پایه تأمین مالی هر دستگاه موتورسیکلت به شکل زیر پیشنهاد می‌شود:

• سهم دات‌وان: ۲۰٪ قیمت موتورسیکلت
• آورده راننده: ۲۰٪ قیمت موتورسیکلت
• سهم تأمین مالی: ۶۰٪ قیمت موتورسیکلت
• دوره بازپرداخت: ۶۰ ماه

قسط ماهانه معادل تقریباً ۱ درصد قیمت موتورسیکلت خواهد بود.

برای تبدیل آن به هزینه روزانه، اگر راننده به طور متوسط ۲۶ روز در ماه فعالیت کند:

مقایسه با درآمد روزانه راننده

جدول مشارکت ۲۵ هزار دستگاه موتورسیکلت

نکته: این ارقام صرفاً برای نشان‌دادن منطق مدل هستند و در طرح نهایی باید بر اساس قیمت قطعی موتورسیکلت، نرخ سود، کارمزد، بیمه و شرایط تأمین‌کننده مالی محاسبه شوند.

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های مدل پیشنهادی، اتصال مستقیم اقساط موتورسیکلت به درآمد حاصل از فعالیت راننده است. بر اساس مدل درآمدی هدف‌گذاری‌شده طرح، راننده فعال می‌تواند با توجه به میزان کارکرد، تعداد سفر، ساعات فعالیت، موقعیت جغرافیایی و شرایط بازار، درآمد روزانه‌ای در محدوده ۲ تا ۶ میلیون تومان ایجاد نماید.

این عدد باید در زمان اجرای واقعی طرح با داده‌های عملیاتی سامانه دات‌وان، تعداد سفر، نرخ کرایه، ساعات فعالیت و هزینه‌های بهره‌برداری راستی‌آزمایی و به‌روزرسانی شود.

سه سناریوی درآمدی رانندگان:

در این مدل، حتی در صورت تخصیص بخشی از درآمد به هزینه‌های جاری، هدف آن است که سهم قسط موتورسیکلت نسبت به درآمد عملیاتی راننده در سطح قابل مدیریت قرار گیرد.

برای سهولت مدیریت مالی رانندگان می‌توان به جای آنکه راننده در پایان هر ماه با یک مبلغ بزرگ مواجه شود، امکان ایجاد «حساب اقساط» در سامانه دات‌وان را طراحی کرد.

برای مثال: درآمد روزانه راننده وارد حساب عملیاتی وی می‌شود. سامانه به‌صورت خودکار:

• درآمد راننده را ثبت می‌کند
• هزینه‌های قابل محاسبه را مشخص می‌کند
• سهم روزانه قسط را کنار می‌گذارد
• مانده درآمد را در اختیار راننده قرار می‌دهد
• وضعیت اقساط را به‌صورت لحظه‌ای نمایش می‌دهد.

این مدل می‌تواند فشار روانی پرداخت ماهانه را کاهش دهد.

به‌عبارت ساده: «راننده هر روز کار می‌کند و هر روز بخشی از قسط خود را پرداخت می‌کند.»

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های طرح می‌تواند طراحی مدل «مالکیت تدریجی» باشد.

راننده از روز اول صرفاً یک نیروی کار نیست؛ بلکه در ساختار مالی طرح دارای آورده و مشارکت است.

با پرداخت اقساط و انجام تعهدات:

• سهم اقتصادی راننده در موتورسیکلت افزایش می‌یابد.
• در پایان دوره ۶۰ ماهه، مطابق قرارداد، مالکیت موتورسیکلت تعیین تکلیف خواهد شد.

آثار این مدل افزایش انگیزه راننده برای موارد ذیل می‌باشد:

• کارکرد بیشتر
• نگهداری بهتر موتورسیکلت
• کاهش استهلاک
• رعایت استانداردهای دات‌وان
• حفظ رضایت مشتری
• استمرار همکاری با ناوگان

برقی‌سازی ناوگان موتورسیکلت‌های خدماتی و شهری به‌دلیل ماهیت کاری اهمیت ویژه‌ای دارد.

موتورسیکلت‌های فعال در خدمات عمومی برخلاف موتورسیکلت‌های شخصی، روزانه مسافت قابل‌توجهی طی می‌کند و ساعت‌های زیادی در شهر فعال است. بنابراین هر کاهش در مصرف انرژی و هزینه نگهداری، در مقیاس هزاران و ده‌ها هزار وسیله‌ی نقلیه‌ی دیگر به یک صرفه‌جویی ملی تبدیل می‌شود.

الف) کاهش مصرف بنزین

مهم‌ترین مزیت ملی طرح، کاهش مصرف سوخت در موتورسیکلت‌های پرتردد است.

در وسایل نقلیه پلاگین‌هیبریدی، امکان استفاده از انرژی الکتریکی در بخش قابل‌توجهی از سفرهای شهری وجود دارد و موتور احتراقی می‌تواند در شرایط مورد نیاز وارد مدار شود. در نتیجه، میزان مصرف بنزین می‌تواند نسبت به وسایل نقلیه متعارف کاهش قابل‌توجهی پیدا کند.

ب) کاهش هزینه انرژی راننده

در صورت وجود زیرساخت شارژ مناسب و تعرفه اقتصادی برق:

• هزینه انرژی مصرفی در هر کیلومتر نسبت به موتورسیکلت احتراقی کاهش می‌یابد.
• برای تاکسی به دلیل پیمایش کیلومتر زیاد روزانه اهمیت زیادی دارد.
• بخشی از درآمد راننده را آزاد کرده و توان پرداخت اقساط راننده افزایش پیدا می‌کند.

نتیجه: کاهش هزینه انرژی، بخشی از درآمد راننده را آزاد کرده و قدرت پرداخت اقساط او را افزایش می‌دهد.

موتورسیکلت‌های برقی دارای اجزای مکانیکی کمتری در سامانه انتقال قدرت هستند.

در موتورسیکلت‌های تمام‌برقی، مواردی مانند ذیل حذف می‌شوند:

• روغن موتور
• فیلتر روغن
• شمع
• بسیاری از قطعات موتور احتراقی
• بخشی از سرویس‌های دوره‌ای موتور

در موتورسیکلت‌های پلاگین‌هیبریدی، موتور احتراقی همچنان وجود دارد و بنابراین تمام این مزایا به‌صورت کامل اعمال نمی‌شود؛ اما مدیریت صحیح استفاده از حالت برقی می‌تواند مصرف و استهلاک موتور احتراقی را کاهش دهد.

یکی از مهم‌ترین آثار اجتماعی طرح، کاهش آلاینده‌های ناشی از احتراق سوخت در مناطق پرتراکم شهری است.

موتورسیکلت‌های بنزینی بخش قابل‌توجهی از زمان خود را در مناطق مرکزی و پرتردد شهرها سپری می‌کنند. بنابراین جایگزینی تدریجی موتورسیکلت‌های فرسوده و پرمصرف با موتورسیکلت‌های کم‌مصرف، برقی و پلاگین‌هیبریدی می‌تواند اثر مستقیمی بر کیفیت هوای شهری داشته باشد.

موتورسیکلت‌های برقی در حالت حرکت الکتریکی صدای بسیار کمتری نسبت به وسایل دارای موتور احتراقی تولید می‌کنند.

این مزیت به‌ویژه در مکان‌های زیر اهمیت دارد:

• مراکز شهر
• مناطق پرتراکم
• اطراف مراکز درمانی
• مناطق مسکونی
• پایانه‌ها

هدف راهبردی طرح، کاهش وابستگی حمل‌ونقل شهری به بنزین است.

اجرای طرح در مقیاس مقیاس ناوگان موتورسیکلت بدون توسعه زیرساخت شارژ مناسب امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل، زیرساخت شارژ باید هم‌زمان با ورود موتورسیکلت‌های توسعه پیدا کند.

یکی از ارکان اساسی طرح، ایجاد شبکه خدمات فنی تخصصی است.

اشتغال طرح فقط محدود به رانندگان نیست. زنجیره اشتغال شامل خدمات شارژ، تعمیرات، پشتیبانی ناوگان و عملیات شهری نیز می‌شود.

تخصیص سفر، پایش کارکرد، وضعیت اقساط و خدمات پس از فروش روی سامانه دات‌وان متمرکز می‌شود.

چون قسط از محل درآمد روزانه کنار گذاشته می‌شود، ریسک نکول کاهش و شفافیت مالی افزایش می‌یابد.

جریان درآمد عملیاتی راننده، مشارکت دات‌وان و پایش سامانه، پشتوانه اعتباری روشن‌تری برای بانک عامل ایجاد می‌کند.

• ورود به ناوگان بدون تأمین کامل قیمت موتورسیکلت
• درآمد روزانه متصل به پرداخت قسط
• مالکیت تدریجی
• کاهش هزینه انرژی و نگهداری
• پشتیبانی عملیاتی و فنی

• توسعه ناوگان با مدل مشارکتی
• اتصال سفر، شارژ و خدمات در یک زنجیره
• ایجاد داده عملیاتی برای بهینه‌سازی

• کاهش مصرف بنزین
• کاهش آلودگی هوا و صوت
• اشتغال پایدار
• نوسازی ناوگان حمل‌ونقل شهری

• جریان بازپرداخت متصل به درآمد واقعی
• پایش لحظه‌ای اقساط
• کاهش ریسک نکول نسبت به تسهیلات سنتی

برای جلوگیری از ایجاد فشار عملیاتی، اجرای طرح می‌تواند در چند مرحله انجام شود.

• مرحله اول: پایلوت در شهرهای منتخب
• مرحله دوم: توسعه زیرساخت شارژ
• مرحله سوم: افزایش ناوگان
• مرحله چهارم: تکمیل خدمات پس از فروش
• مرحله پنجم: توسعه طرح به سایر کلان‌شهرها.

• تعداد موتورسیکلت‌های واردشده به ناوگان
• نرخ پرداخت منظم اقساط
• کاهش مصرف بنزین
• تعداد رانندگان مالک‌شده در پایان دوره
• پایداری اشتغال ایجادشده

برای موفقیت طرح، حمایت دولت بهتر است بر کاهش موانع اجرایی و هزینه‌های اولیه متمرکز شود.

طرح نباید در بلندمدت صرفاً به واردات موتورسیکلت محدود شود.

طرح مشارکت داتوان و رانندگان می‌تواند یک مدل جدید برای پیوند میان سرمایه‌گذاری، اشتغال، حمل‌ونقل، انرژی و فناوری ایجاد کند.

در نهایت، خروجی مورد انتظار طرح عبارت است از:

• نوسازی ناوگان
• کاهش ناترازی سوخت
• اشتغال پایدار
• مالکیت تدریجی راننده

و این همان نقطه‌ای است که طرح را از یک پروژه صرفاً حمل‌ونقلی به یک پروژه اقتصادی، انرژی، اشتغال و زیست‌محیطی در مقیاس ملی تبدیل می‌کند.

۲۶ روز کاری در ماه در نظر گرفته شده است:

• کل پرداخت راننده طی ۶۰ ماه ≈ ۹۵۰ میلیون تومان می‌شود.
• ۶۰۰ میلیون تومان اصل وام و حدود ۳۵۰ میلیون تومان هزینه سود
• میزان سود سالانه از سال دوم ۲۳٪ لحاظ شده است.